Συγγραφέας και δραστήριος, συνειδητός πολιτιστικός καταλύτης
Ο συγγραφέας και δραστήριος συνειδητός πολιτιστικός καταλύτης Βασίλης Ρ. Φλώρος συνομιλεί με τον Κωνσταντίνο Μπούρα.
Γεννήθηκες μέσα στην ευλογημένη μεσσηνιακή φύση. Ζεις και εμπνέεσαι από αυτήν. Η αρχαία Ελληνική Μυθολογία συνδέεταιάρρηκτα με τον πλανήτη Γαία. Οι νεράιδες εξακολουθούν να είναι ορατές σε συμβολικό, ποιητικό επίπεδο;
Οι Νεράιδες είναι μυθικά όντα. Νύμφες και Νηρηίδες στην αρχαιότητα, είναι πνεύματα ενός άλλου κόσμου, μεταφυσικού, σχεδόν ποιητικού, όπως είναι και η λογοτεχνία και οι ήρωές της. Μ’ αυτήν την έννοια πάντα είναι παρούσες ως σύμβολα και οντότητες που συνδέουν το γήινο με το επέκεινα.
Απ’ όλες σου τις ιδιότητες θαρρώ πως είσαι κυρίως ποιητής. Πώς νιώθεις μέσα σε αυτόν τον ρόλο; Είναι οικουμενικός ή επιτόπιος;
Η ποίηση είναι οικουμενική. Οι ποιητές συνήθως είναι εκφραστές μιας πνευματικής υπόστασης, ενός συγκεκριμένου τόπου και χρόνου. Βέβαια, κάποιοι ποιητές γίνονται οικουμενικοί με την έννοια ότι τα καλά ποιήματα δρασκελίζουν το χωροχρόνο και κάνουν βόλτα σε όλη την ανθρώπινη εμπειρία και ιστορία. Η καλή ποίηση είναι και διαχρονική. Όσο για μένα ο έρωτας με έκανε ποιητή. Κυρίως στην αποτυχία του.
Το θέατρο πώς προέκυψε στη ζωή σου; Πώς συνδέεται με τα πρώτα παιδικά σου βιώματα;
Β.Φλ.: Το θέατρο ουσιαστικά το γνώρισα στην αρχή της φοιτητικής μου ζωής. Από την θεατρική ομάδα των φοιτητών της νομικής, βρέθηκα να σπουδάζω σε δραματική σχολή. Βέβαια οι πρώτοι σπόροι υπήρχαν από το σχολείο, με μικρές παραστάσεις, αλλά και από τα λαϊκά δρώμενα και χαρακτήρες που έβλεπα ως παιδί στο χωριό μου, σε γιορτές και γλέντια. Οι παλαιοί άνθρωποι ήταν παραστατικοί στις καθημερινές και γιορτινές τους στιγμές. Ο πατέρας μου λαϊκός οργανοπαίχτης Είχα και έναν παππού, που συμμετείχε σε τέτοια αυτοσχέδια δρώμενα και σκετσάκια. Ίσως και από κει, ο αρχικός σπόρος.
Η Παράδοση πώς επηρεάζει την προσωδία και τον σωματικό κώδικα τής σημερινής νέας γενιάς; Ήταν καλύτερα τα πολιτιστικά μας πράγματα με εμάς τους παλιότερους;
Παράδοση σημαίνει ό,τι μας παραδόθηκε από τις προηγούμενες γενιές. Βέβαια δεν είναι όλα καλά και άξια τα επιτεύγματα των προηγούμενων για να διατηρηθούν στους επόμενους. Γι’ αυτό πρέπει να κρατάμε μόνο τα ουσιαστικά της παράδοσης. Η παράδοση είναι και ένας παλαιότερος κώδικας αξιών και τρόπος συμπεριφοράς. Αυτό σημαίνει ότι όλοι είμαστε προϊόντα μιας παράδοσης που μας έχει επηρεάσει ψυχολογικά και σωματικά.
Βέβαια κάθε γενιά πιστεύει ότι είναι καλύτερη από την προηγούμενη. Καλά κάνει και το πιστεύει. Όμως πόσο φως και πόσο σκοτάδι αφήνει η κάθε γενιά στην επόμενη; Από αυτά κρίνεται.
Η Τεχνολογία, το Διαδίκτυο, η ενημέρωση στα καινούργια προϊόντα τής Τεχνολογίας είναι απλώς και μόνον βιοποριστική ανάγκη ή μια ακόμα δυνατότητα απελευθέρωσης τού εκφραστικού δυναμικού μας;
Κάθε τεχνολογικό εργαλείο γίνεται συχνά από βιοποριστική ανάγκη, αλλά και από ανάγκες έκφρασης και καλλιτεχνικής δημιουργίας. Έχουμε φτάσει σ’ ένα κρίσιμο σημείο τεχνολογικής εξέλιξης, που πια υπάρχει ο κίνδυνος τα τεχνολογικά εργαλεία να «εργαλειοποιήσουν» τον άνθρωπο. Η τεχνολογία να γίνει δυνατότερη από το ανθρώπινο ον και να επιβληθεί ως ένα νέο είδος νοημοσύνης. Κάθε τεχνολογική αλλαγή από την εποχή του χαλκού, της βιομηχανικής επανάστασης κ.λπ. φόβισε τους ανθρώπους και δικαιολογημένα. Παρόλα αυτά, παραμένω αισιόδοξος. Νομίζω ότι η ανθρωπότητα θα βρει την ισορροπία και τα πατήματά της και τώρα στην ψηφιακή εποχή.
Κινδυνεύουμε να αλλοτριωθούμε στην παγκοσμιοποιημένη κοινωνία;
Στο χέρι μας είναι. Η αλλοτρίωση πάντα υπήρχε στην ιστορία του ανθρώπινου πολιτισμού. Ασπίδα μας θα παραμένουν διαχρονικά οι αξίες της δικαιοσύνης, της ισότητας, της αλληλεγγύης. Και η αγάπη, όσο κοινότυπο και ρομαντικό αν ακούγεται. Η αγάπη, όχι τόσο με την έννοια μιας θρησκευτικής εντολής, αλλά με την έννοια ενός έξυπνου τρόπου επιβίωσης του είδους μας.
Οι «ψηφιακώς αναλφάβητοι» θα είναι σε λίγο οι κατά Ουγκώ «Άθλιοι» τού εικοστού πρώτου και δεύτερου αιώνα;
Ναι, μπορεί να το πεις και αυτό, αλλά ποιο είναι χειρότερο; Να είσαι «ψηφιακώς αναλφάβητος» ή «πνευματικώς αναλφάβητος»; Αν κρατήσεις βαθιά στον πυρήνα σου την ανθρωπιά και την ενσυναίσθηση, είσαι πάνω από ψηφιακή και τεχνολογική εξέλιξη. Είσαι η πνευματική εξέλιξη του εαυτού σου, που είναι η δυνατότερη από όλες.
Πιστεύεις σε μία καινούργια πολιτισμική Αναγέννηση; Κι εάν ναι, τι ρόλο θα παίζει ο παγκόσμιος Ελληνικός Πολιτισμός;
Εννοείται ότι πιστεύω, γιατί έτσι διδάσκει η ιστορία. Φτάσαμε ως εδώ λόγω μικρών ή μεγάλων πολιτισμικών Αναγεννήσεων. Μέσα σε αυτές θα βρεις πολλά στοιχεία του Αρχαίου Ελληνικού πολιτισμού. Ακόμα μας ταΐζουν πνευματικά οι Αρχαίοι Έλληνες. Μαζί με τον Κινέζικο, τον Αιγυπτιακό, αλλά και άλλους πολιτισμούς καθόρισαν τη μοίρα του κόσμου μας. Μεγάλο μέρος της γνώσης μάς δόθηκε από αυτούς τους πολιτισμούς. Η νέα σύγχρονη γνώση που προέρχεται περισσότερο από την ανάπτυξη των επιστημών είναι ένα θέμα που πρέπει να το χειριστούμε σοφά. Η γνώση του κάθε λαού έχει γίνει πια οικουμενική γνώση, ως γνώση του ανθρώπινου όντος που κατοικεί στον πλανήτη Γη.
Είσαι δραστήριο μέλος πολλών συλλόγων, πανελληνίων και μεσσηνιακών; Τι θέλεις να μας πεις για αυτή την εντατική πολιτιστική σου δράση;
Οι σύλλογοι, τα σωματεία, οι συλλογικότητες γενικότερα είναι σημαντικές οάσεις πολιτισμού, ιδιαίτερα στην περιφέρεια. Οι παλαιότερες γενιές είναι μυημένες σ’ αυτές τις διαδικασίες που προϋποθέτουν την άμεση επαφή και την αλληλόδραση. Δυστυχώς οι σύλλογοι και τα σωματεία αντιμετωπίζουν πια προβλήματα συμμετοχής και αφιέρωσης χρόνου για το ανιδιοτελές κοινό καλό. Ο σύγχρονος τρόπος ζωής και οι καινούργιες γενιές δε συνηθίζουν να συμμετέχουν σε τέτοιες δράσεις. Ίσως η τεχνολογία να φέρει μια νέα πνοή συμμετοχικότητας. Μ’ ένα κινητό στο χέρι βέβαια μπορούμε να επικοινωνήσουμε με όλο τον κόσμο. Χωρίς όμως προσωπική επαφή και σχέση δε μπορούμε να γνωρίσουμε ουσιαστικά τον κόσμο και τον εαυτό μας.
Τα θεατρικά σου έργα ανεβαίνουν και σε αθηναϊκές σκηνές. Τι προσβλέπεις; Ποια ήταν μέχρι τώρα η υποδομή σου και πώς βλέπεις το παραστατικό σου μέλλον, ως γραφή και ως δράση;
Στο σύγχρονο ελληνικό θέατρο οι περισσότεροι σκηνοθέτες και παραγωγοί δεν προτιμούν τα νέα ελληνικά έργα. Είμαι μέλος σε κριτικές θεατρικές επιτροπές και θλίβομαι από το γεγονός που συναντώ πολύ καλά έργα που δεν πρόκειται να ανέβουν στο σανίδι. Θα έπρεπε ναυπάρχει μια υπηρεσία αποδοχής και διάσωσης αυτών των θεατρικών κειμένων. Το να είσαι θεατρικός συγγραφέας, όπως και καλλιτέχνης, στην Ελλάδα είναι δύσκολο πράγμα. Στο ελληνικό τοπίο του πολιτισμού δεν προηγείται το ταλέντο, αλλά οι υπόγειες διαδρομές του ασβού.
Προς τα πού οδεύει η σύγχρονη Ποίηση; Προς την πλήρη εξαφάνιση ή προς την υβριδική απορρόφηση από τις παραστατικές τέχνες;
Θέλω να πιστεύω πως όσο υπάρχουν ανθρώπινα όντα όπως τα γνωρίζουμε, θα υπάρχει και ποίηση όπως την ξέρουμε. Εκτός και αλλάξει ο ψυχοδιανοητικός κόσμος του ανθρώπου και εξελιχθεί σε ένα άλλο διαφορετικό ον. Τότε δε θα υπάρχει καμία ανάγκη για ποίηση και για τέχνη γενικότερα. Η ποίηση και η τέχνη είναι ως τώρα μια προσπάθεια κατανόησης του κόσμου, ένα αισθητικό καταφύγιο, μια πνευματική παρηγοριά. Όπως ο κινηματογράφος δεν κατάφερε να εξαφανίσει το θέατρο, ούτε η ποίηση θα εξαφανιστεί από τις παραστατικές τέχνες.
Θα σκηνοθετούσες ή θα πρωταγωνιστούσες σε ένα σύγχρονο οπτικοακουστικό έργο με τη χρήση της Τεχνολογίας ή μήπως κάτι τέτοιο σού προκαλεί αποτροπιασμό;
Θα το έκανα ευχαρίστως, με την προϋπόθεση βέβαια ότι το θεατρικό δραματουργικό κομμάτι θα επιζούσε και θα υπηρετούσε την τέχνη με ένα νέο τρόπο.
Όταν φύγουμε εμείς, οι επίμονοι ιδεαλιστές, ποιοι θα πάρουν τη σκυτάλη για να συνεχίσουν το επίπονο έργο τού εξανθρωπισμού τού θηρίου μέσα μας;
Δεν ξέρω... Ίσως οι μηχανές της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τότε εμείς οι παλιοί ιδεαλιστές να μοιάζουμε σαν τους κομπογιαννίτες γιατρούς ενός μεσαίωνα. Μπορεί να ξεπεταχτούν από τα ποτάμια και τις λίμνες εκείνες οι ξεχασμένες νεράιδες και να θελήσουν να μαγέψουν λίγο τον κόσμο. Μπορεί κάτι άλλο που δεν το έχουμε φανταστεί. Εξάλλου η εξέλιξη της ζωής έχει αποδείξει ότι ξεπερνάει κάθε φαντασία. Ίδωμεν...
Είσαι φιλόζωος, με την αστική έννοια;
Είμαι φιλόζωος όπως το είπες, με την αστική έννοια. Γιατί στην ουσία για μένα φιλόζωος παραμένει αυτός που αγαπάει όλα τα ζώα, τα σέβεται και δεν τρώει κρέας. Οι υπόλοιποι είμαστε φιλόσκυλοι, φιλόγατοι, φιλόψαροι και όχι φιλόζωοι. Είναι πιο εύκολο να είσαι «φιλόζωος». Το πιο δύσκολο είναι, να είσαι φιλάνθρωπος ουσιαστικά.
Εμείς που γεννηθήκαμε σε μικρές, «κλειστές» κοινωνίες, ποια εμπόδια πρέπει να υπερπηδήσουμε προκειμένου να γίνουμε «πολίτες τού κόσμου»; Το θέλουμε κάτι τέτοιο;
Β.Φλ.: Ο Σωκράτης δεν ταξίδεψε ποτέ. Έζησε σε μια σχετικά κλειστή κοινωνία, αλλά ήταν στη σκέψη και στον τρόπο ζωής πολίτης του κόσμου. Σίγουρα είμαστε προϊόντα της κοινωνίας που ζούμε, όμως κάποτε αν το θελήσουμε περνάμε κάθε σύνορο για να αναζητήσουμε τον τόπο και τον τρόπο που επιθυμούμε. Ναι, πολλοί γεννηθήκαμε σε κλειστές κοινωνίες, αλλά ανοίξαμε πολλά παράθυρα για να δούμε τον κόσμο. Άλλοι ταξιδεύουν παντού ως πολίτες του κόσμου και η φυλακή είναι πάντα μέσα τους. Όλα είναι σχετικά λοιπόν. Σημασία δεν έχει τόσο πού γεννήθηκες, σημασία έχει πού θέλεις να φτάσεις. Η πολιτιστική και προσωπική σου αυτονομία διαμορφώνεται και ενισχύεται όταν ανοιχτείς
στον κόσμο και σεβαστείς στην διαφορετικότητα.
Ποια είναι τα σχέδιά σου για το μέλλον;
Πολλά και διάφορα. Να ανεβάσω κάποια από τα 20 θεατρικά μου έργα, να γράψω ένα νέο βιβλίο, να κλαδέψω τις ελιές μου στο χωριό. Ψάχνω πάντα τρόπους για να δικαιολογήσω την γήινη ύπαρξή μου. Αρκεί να μην κάνουν κακό συνειδητά και να συνεχίσω να μου αρέσουν. Μερικές φορές φοβάμαι μήπως κάποια μέρα βαρεθώ και δε θέλω να κάνω τίποτα. Γιατί τα περισσότερα πράγματα που κάνουμε όλοι, όσο σοβαρά και να μοιάζουν, είναι παιχνίδια παιδιών και κατασκευές στην αμμουδιά του χρόνου μας. Ένα ντε όμως, που μέσα από αυτά υπάρχεις και προχωράς...
Κάποιο σχέδιο που είναι μεγαλόπνοο;
Έχω ξεκινήσει μια προσπάθεια για την αναβίωση των αγώνων τέχνης στους Ολυμπιακούς αγώνες. Είναι ένα μεγάλο θέμα και νομίζω πως αξίζει να έρθει πάλι στην επιφάνεια. Έχω στείλει επιστολές σε φορείς, φίλους, υπουργεία και υπάρχει και η διαδικτυακή ψηφοφορία στην AVAΑZ. Ο σπόρος έχει πέσει. Ίσως στο μέλλον να φυτρώσει το δέντρο με τη βοήθεια ανθρώπων που συμφωνούν με την ιδέα.
Τι είναι για σένα η ζωή, ο κόσμος, πιστεύεις στον Θεό;
Μεγάλα ερωτήματα που έχουν δύσκολες απαντήσεις. Πώς όμως να ξέρουμε ουσιαστικά, αφού είμαστε περιορισμένοι από τις αισθήσεις μας, ώστε να γνωρίζουμε ένα απειροελάχιστο μέρος της αλήθειας. Ο Θεός για μένα αν υπάρχει, δεν έχει καμία σχέση με τον φοβικό θεό των θρησκειών. Θα τον τοποθετήσω στην πεδιάδα των φιλοσόφων. Είναι άναρχος, ατελεύτητος, αόρατος, κάτι που δε γνωρίζουμε. Η ζωή και ο γήινος κόσμος είναι ένα θαύμα, ένα κόσμημα και μια οδύνη ταυτόχρονα. Μου έρχεται στο νου, ο Μπέκετ που λέει « τι θα έκανα κόσμε χωρίς εσένα». Αν δεν υπάρχει κάτι μετά θάνατον, τότε αποτελεί και ένα τραγικό αστείο. Παρόλα αυτά όμως, αξίζει που ζούμε και τα αστεία ωραία είναι. Σε κάνουν τουλάχιστον και γελάς.
Τι άλλο θέλεις να μας πεις; Κάτι σαν μήνυμα, σαν παραίνεση, σαν γνωμικό…
Β.Φλ.: Εξελίξου πνευματικά. Είναι το μόνο που θα σε παρηγορεί περισσότερο. Ίσως το μόνο που αξίζει.
Σε ευχαριστώ για τη μαγική, ποιητική ατμόσφαιρα τής συνομιλίας μας.
Σε ευχαριστώ πολύ φίλε Κώστα, που μου έδωσες την ευκαιρία να ταξιδέψουμε ευχάριστα από τη θνητοχώρα της ανάγκης στον
νεραϊδόκοσμο της σκέψης.
